W skrócie
Od 1 października 2025 r. w Polsce działa ogólnokrajowy system kaucyjny (DRS) na wybrane opakowania po napojach. Kaucja wynosi 0,50 zł za butelki z tworzyw sztucznych (PET) do 3 l oraz za puszki metalowe do 1 l. Butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l wejdą w pełnym zakresie od 1 stycznia 2026 r. z kaucją 1,00 zł. Kluczowa rzecz dla konsumenta: paragon nie jest potrzebny do odzyskania kaucji — wystarczy niezgniecione, oznakowane opakowanie z czytelnym kodem kreskowym i logotypem systemu. Cele zbiórki to 77% już od 2025 r. i 90% od 2029 r. (wynikające z dyrektywy SUP i nowych regulacji UE). (Gov.pl)
Część I. Skąd problem? Dlaczego w ogóle kaucja?
Plastikowe butelki po napojach są jednym z najbardziej rozpoznawalnych strumieni odpadów konsumenckich. Chociaż w Polsce od lat prowadzimy selektywną zbiórkę „u źródła”, efekty były nierówne: część butelek trafiała do żółtych pojemników, część do odpadów zmieszanych, a część — niestety — do środowiska. Unia Europejska, widząc rozbieżności między krajami i niski poziom „domknięcia obiegu”, wprowadziła Dyrektywę SUP (UE 2019/904), która zobowiązuje państwa członkowskie do osiągnięcia wysokich poziomów selektywnej zbiórki butelek plastikowych: 77% od 2025 r. i 90% od 2029 r.. W praktyce, system kaucyjny jest sprawdzonym narzędziem, które pozwala te poziomy osiągać najskuteczniej. (Gov.pl)
Część II. Jak było „kiedyś” — przed systemem kaucyjnym?
Przed październikiem 2025 r. polski konsument funkcjonował w mieszance rozwiązań:
- Selektywna zbiórka gminna (worki/pojemniki), z różnymi lokalnymi standardami i skutecznością.
- Zastawy zwrotne w szkle dla wybranych marek (kaucje „markowe” w pojedynczych sieciach, ale bez jednego, ogólnokrajowego standardu).
- Brak jednolitego, powszechnego mechanizmu motywacyjnego dla plastikowych butelek jednorazowych: czytelny sygnał ekonomiczny (kaucja) istniał punktowo, a nie systemowo.
Efekt? Zbiórka PET rosła, ale za wolno, a jakość surowca była zmienna. Z punktu widzenia GOZ to oznaczało stratę wartości materiału, większe koszty czyszczenia strumienia oraz niedobory recyklatu jakości „food grade” (kluczowego, by spełnić wymogi zawartości recyklatu w butelkach). Nowy system ma to uporządkować.
Część III. Co dokładnie się zmieniło od 1 października 2025?
1) Jakie opakowania są objęte?
- Butelki z tworzyw sztucznych (PET) do 3 l – kaucja 0,50 zł.
- Puszki metalowe do 1 l – kaucja 0,50 zł.
- Butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l – kaucja 1,00 zł (pełny start od 1.01.2026 r.).
Ważne: nie każde szkło jest objęte – mówimy o szkle wielorazowym, nie o jednorazowych butelkach. (Gov.pl)
2) Jak rozpoznać butelkę „z kaucją”?
Tylko opakowania z oficjalnym oznakowaniem/logotypem systemu i informacją o wysokości kaucji kwalifikują się do zwrotu. W okresie przejściowym na półkach mogą być „stare” i „nowe” opakowania – kaucja dotyczy wyłącznie tych oznaczonych.
3) Czy potrzebny jest paragon?
Nie. System jest bezparagonowy. Kaucja „podąża za opakowaniem” – oddajesz puste, niezgniecione opakowanie z czytelną etykietą i kodem kreskowym, a punkt zbiórki wypłaca kaucję.
4) Gdzie oddać butelki?
- Sklepy powyżej 200 m²: mają obowiązek prowadzić zbiórkę (najczęściej automaty/butelkomaty).
- Mniejsze sklepy: muszą pobierać kaucję (dla PET i puszek), ale przystąpienie do zbiórki jest dobrowolne; w przypadku szkła wielorazowego – małe sklepy muszą co najmniej przyjmować zwroty pustych butelek i oddawać kaucję (po wejściu pełnego zakresu). (Polski System Kaucyjny S.A.)
Część IV. Jak to działa w praktyce (z perspektywy konsumenta)?
- Kupujesz napój – cena na półce jest powiększona o kaucję (0,50 zł lub 1,00 zł, gdy dotyczy szkła wielorazowego).
- Wypijasz napój – nie zgniataj butelki/puszki, pozostaw etykietę.
- Oddajesz opakowanie w punkcie zbiórki (automat lub u sprzedawcy).
- Dostajesz kaucję – gotówką albo w formie bonu/skanu do kasy (zależnie od rozwiązania danego sklepu). Paragon zakupu nie jest potrzebny.
Część V. Co to oznacza dla biznesu? (detal, hurt, producenci)
Sklepy i sieci handlowe
- >200 m²: obowiązek przyjmowania opakowań i zwracania kaucji, zapewnienia punktu zbiórki (automat/manualnie).
- <200 m²: obowiązek pobierania kaucji (PET i puszki), dobrowolna zbiórka; wyjątkiem jest szkło wielorazowe, gdzie wymóg przyjęcia zwrotu obowiązuje (po starcie tego zakresu).
- Oznakowanie i kasa: kaucja jest pozycją na paragonie, ale zwrot kaucji nie wymaga paragonu – to ułatwia obsługę.
- Logistyka: trzeba zorganizować odbiór, przestrzeń, serwis butelkomatów / ewidencję ręczną.
Producenci i wprowadzający napoje
- Umowy z operatorami systemu kaucyjnego i spełnianie poziomów zbiórki (77% od 2025, 90% od 2029).
- Oznakowanie opakowań logotypem systemu i podaniem kwoty kaucji.
- Projektowanie pod recykling oraz zawartość recyklatu zgodnie z unijnymi wymaganiami (min. 25% PET od 2025 r., 30% od 2030 r. – w zależności od kategorii butelek).
Hurtownie i dystrybutorzy
- Obieg kaucji w łańcuchu dostaw: kaucja „idzie za opakowaniem”, co wymaga dostosowania systemów księgowo-magazynowych (rozrachunki kaucji, raportowanie).
- Zapas i rotacja: w okresie przejściowym funkcjonują jednocześnie „stare” (bez logo) i „nowe” (z logo) serie — konieczna jest wzmożona kontrola asortymentu, żeby uniknąć nieporozumień z klientami.
Część VI. Co system kaucyjny poprawi? (korzyści środowiskowe i rynkowe)
- Skokowy wzrost poziomu selektywnej zbiórki — celem jest osiągnięcie ≥77% już teraz i 90% w 2029 r. To poziomy, które bez DRS byłyby trudne do uzyskania. Kraje z dojrzałymi systemami kaucyjnymi realnie osiągają te wartości.
- Lepsza jakość surowca — oddzielony strumień butelek i puszek minimalizuje zabrudzenia i domieszki, co ułatwia „closed-loop” (butelka-z-butelki), a więc realny obieg zamknięty.
- Stabilność podaży recyklatu — producenci napojów łatwiej spełnią wymogi zawartości recyklatu w butelkach, bo będzie więcej surowca odpowiedniej jakości.
- Mniej śmieci w przestrzeni publicznej — efekt „motywacyjny” kaucji działa także społecznie; mniej odpadów trafia do parków, lasów czy rzek.
- Efekty ekonomiczne — choć wdrożenie systemu kosztuje, w średnim terminie koszty gospodarki odpadami spadają dzięki czystszemu strumieniowi i wyższej wartości materiałów.
- Wyrównanie standardu krajowego — jeden, spójny model dla całego rynku zamiast patchworku inicjatyw.
Część VII. Pytania, które najczęściej słyszymy (FAQ)
Czy muszę mieć paragon, żeby odzyskać kaucję?
Nie. System jest bezparagonowy. Ważne, by opakowanie było puste, nieuszkodzone/niezgniecione, z czytelną etykietą i kodem oraz z oficjalnym logotypem systemu.
Czy mogę oddać opakowanie w dowolnym sklepie?
Tak — w dowolnym punkcie zbiórki. Sklepy >200 m² muszą prowadzić zbiórkę; mniejsze mogą, ale nie muszą (z wyjątkiem zakresu szkła wielorazowego, gdzie przyjmowanie zwrotów jest obowiązkiem). (Gov.pl)
Czy muszę myć butelkę? Mogę ją zgnieść?
Nie trzeba myć, ale powinna być pusta. Nie zgniataj — większość operatorów i automaty wymagają niezgniecionych opakowań z etykietą.
Dlaczego na półce widzę podobne napoje — jedne z kaucją, inne bez?
To okres przejściowy. Kaucja przysługuje tylko za te opakowania, które mają oznaczenie. „Stare” serie bez logo nie są objęte systemem.
Ile wynosi kaucja?
0,50 zł dla PET do 3 l i puszek do 1 l; 1,00 zł dla butelek szklanych wielorazowych do 1,5 l (pełny start od 1.01.2026 r.).
Część VIII. Dobre praktyki dla firm (checklista wdrożeniowa)
Dla sklepów >200 m²
- Zapewnij punkt zbiórki (automat/manualnie), widoczne oznakowanie i proste instrukcje dla klientów.
- Ustal ścieżkę rozliczeń kaucji (zwrot w gotówce/bonie, integracje kasowe).
- Zadbaj o logistykę odbiorów i bezpieczną przestrzeń magazynową na zebrane opakowania.
- Przeszkol personel: co przyjmujemy, w jakim stanie, co z odrzuconymi (bez logo, zgniecione).
Dla sklepów <200 m²
- Pamiętaj o obowiązku pobierania kaucji przy sprzedaży PET/puszek.
- Oceń, czy opłaca się przystąpić do zbiórki (ruch, metraż, sąsiedztwo większych sklepów).
- Przy szkle wielorazowym (gdy zakres wejdzie w pełni) – przygotuj się na przyjmowanie zwrotów i oddawanie kaucji. (Gov.pl)
Dla producentów i importerów
- Zapewnij prawidłowe oznakowanie opakowań i ciągłość dostaw już z nowym logotypem.
- Zawrzyj umowy z operatorem systemu i zaplanuj osiąganie poziomów zbiórki (77% → 90%).
- Pracuj nad ekoprojektem i recyklatem w butelkach (food-grade), tak by stabilnie osiągać wymagane progi unijne. (Polski System Kaucyjny S.A.)
Część IX. Perspektywa GOZ: co dalej?
System kaucyjny to kręgosłup recyrkulacji opakowań po napojach. Ale to dopiero początek drogi do pełnej gospodarki o obiegu zamkniętym:
- Projektowanie dla obiegu: im prostszy materiał i etykieta, tym wyższa jakość recyklatu.
- Standaryzacja komponentów (np. nakrętek, etykiet) zwiększa wydajność recyklingu.
- Dane i raportowanie: cyfrowe śledzenie strumieni (traceability) pozwala optymalizować logistykę i realnie podnosić wskaźniki.
- Współpraca branżowa: operatorzy, sieci, producenci i recyklerzy powinni dzielić się praktykami, by spełnić cele 90% zbiórki do 2029 r. nie „na papierze”, ale faktycznie. (Gov.pl)
Część X. Podsumowanie dla biznesu
- Regulacyjne „must have”: dostosuj sprzedaż, oznakowanie, rozliczenia i logistykę do kaucji.
- Ryzyko operacyjne: okres przejściowy (stare/nowe serie) = więcej pytań klientów → przygotuj komunikację i szkolenia.
- Szansa rynkowa: lepsza jakość surowca = niższe koszty całkowite w systemie odpadów, stabilniejsze łańcuchy dostaw recyklatu i przewaga dla marek, które szybciej „domkną obieg”.
- Wymiar środowiskowy i reputacyjny: widoczny, policzalny wkład w GOZ i cele unijne — dobry temat do raportów ESG i dialogu z klientem.
Źródła kluczowych informacji (wybór)
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – zasady, oznakowanie, brak wymogu paragonu, wymagania dla sklepów i cele zbiórki (77%/90%). (Gov.pl)
- Informacje o obowiązkach małych i dużych sklepów. (Gov.pl)
- Start systemu (1.10.2025) i fazowanie szkła wielorazowego (od 1.01.2026 r.), komunikacja medialna. (Wiadomości Onet)
- Dyrektywa SUP i cele selektywnej zbiórki, wymagania dot. recyklatu. (Gov.pl)