W gospodarce o obiegu zamkniętym deklaracje kończą się tam, gdzie zaczyna się umowa handlowa. Dla producenta napojów największym testem dojrzałości GOZ jest zabezpieczenie stabilnych dostaw rPET w jakości food-grade na lata, tak aby spełniać wymagania udziału recyklatu w butelkach i nie rozbijać marży w momentach rynkowej zmienności. Ten tekst to „mapa kontraktu” — jak go ułożyć, jakie wskaźniki i klauzule wstawić, jak policzyć cenę, jak podzielić ryzyka i jak to eksploatować operacyjnie dzień po podpisaniu.
1) Cel kontraktu w jednym zdaniu
Zapewnienie ciągłych dostaw płatków/granulatu rPET food-grade w uzgodnionym wolumenie i jakości, przy przewidywalnym koszcie całkowitym, z mechanizmem indeksacji cen i premiami/karnymi za parametry jakości i terminowość.
2) Zakres: co dokładnie kupujemy (i w jakiej formie)
- Produkt: rPET food-grade (granulat albo płatki + dodatkowa polikondensacja SSP u konwertera).
- Wolumen: roczny „take-or-pay” + miesięczne okna dostaw (np. ±15%).
- Specyfikacja jakości:
- IV (viscosity), kolor (b*), OPA/AA (aldehyd octowy), pozostałości, ciała obce.
- Migration/food-contact zgodnie z wymaganiami dla kontaktu z żywnością.
- Pochodzenie strumienia: preferencja „bottle-to-bottle”, potwierdzana ścieżką dowodową.
3) Struktura ceny: przewidywalność zamiast „ruletki”
Formuła bazowa (idea):
Cena = [Indeks surowcowy PET/Virgin] × α + [Indeks energii/transportu] × β + Marża operacyjna recyklera ± korekty jakościowe ± kary/premie SLA.
- α, β – wagi ustalone w negocjacjach (udział surowca vs. energii/logistyki w koszcie rPET).
- Korekta jakościowa – np. +/- X% za IV, kolor, OPA/AA poza pasmem „zielonym”.
- Mechanizm „collar” – przedział ograniczający skrajne wahania (np. ±12% kwartalnie), a nadwyżki odkładane na konto buforowe rozliczane rocznie.
Dodatkowo: klauzula „most favored customer” w wersji miękkiej (sygnał o transakcjach istotnie lepszych dla podobnych wolumenów), ale bez pełnego ujawniania poufnych warunków.
4) SLA i KPI: kontrakt żyje liczbami
Wskaźniki jakościowe (miesięczne/partia):
- On-Spec Ratio (OSR) – % partii w pełni zgodnych ze specyfikacją (target ≥ 98%).
- Quality Deviation Index (QDI) – ważona suma odchyleń kluczowych parametrów (im niższy, tym lepiej).
- Traceability Lead Time (TLT) – czas dostarczenia pełnej ścieżki dowodowej partii (target 48–72 h).
Wskaźniki logistyczne:
- OTIF (On-Time In-Full) – terminowość i kompletność dostaw (target ≥ 95%).
- Average Lead Time – średni czas od zamówienia do dostawy (benchmarkowane kwartalnie).
Wskaźniki środowiskowe/GOZ:
- Bottle-to-Bottle Share – udział surowca pochodzącego z butelek.
- Recovery Yield – efektywność uzysku surowca z selektywnej zbiórki (raportowana kwartalnie).
- Carbon Intensity per kg rPET – przydatne do raportowania i oceny ryzyka kosztów energii.
Konsekwencje:
- Premie za OSR/OTIF > celu (np. +1–2% rabatu kwartalnego).
- Kary/rabat natychmiastowy przy partiach off-spec (z jasną ścieżką: reprocessing, downgrade, zwrot).
5) Podział ryzyka: kto za co odpowiada (i jak temu przeciwdziałać)
Ryzyko podaży surowca (brak butelek):
- Mitigacja: „dual sourcing” – 2 recyklerów w układzie 70/30; minimalny zapas bezpieczeństwa u konwertera (np. 2–3 tyg.).
- Klauzula siły wyższej – ale zawężona i z obowiązkiem szybkiego planu naprawczego.
Ryzyko jakości (off-spec):
- Mitigacja: wspólny plan kontroli (metody, częstotliwość, laboratoria referencyjne), szybka ścieżka reprocessingu i kosztów.
- Korekta ceny – automatyczna przy odchyleniu poza „pasmo zielone”.
Ryzyko cenowe (energia, transport):
- Mitigacja: indeksacja kwartalna + collar + konto buforowe; opcjonalnie kontrakty energetyczne recyklera z gwarantowaną pulą dla tego kontraktu.
Ryzyko regulacyjne/ESG (zmiany wymagań dot. recyklatu):
- Mitigacja: renegocjacja techniczna parametrów zamiast zrywania umowy; „fallback” do mieszanki rPET/virgin w przejściu.
6) Governance kontraktu: kto tym zarządza po podpisaniu
- Komitet Operacyjny (miesięcznie): plan dostaw, status jakości, rozliczenie premii/kar, krótkie decyzje.
- Komitet Strategiczny (kwartalnie): przegląd formuły cenowej, inwestycje po obu stronach (np. linia do SSP, sortowanie NIR 2.0), zmiany regulacyjne.
- Single Point of Contact (SPOC) po obu stronach + mapa eskalacji (24/7 dla incydentów jakościowych).
7) Data & Traceability: dowody, nie deklaracje
Minimalny pakiet dowodowy do każdej partii:
- identyfikator partii, data produkcji, źródła strumienia (zbiórka/DRS/komercyjni dostawcy),
- wyniki badań IV, kolor, OPA/AA, zanieczyszczenia,
- potwierdzenie spełnienia food-contact i zgodności procesów,
- „mass balance” partii (szczególnie istotny przy miksie źródeł).
Systemy:
- wspólny format EDI/API dla partii i parametrów,
- dashboard kontraktowy (OSR, OTIF, korekty cenowe, reklamacje),
- kwartalne „data audit” – szybkie audyty poprawności danych.
8) Harmonogram wdrożenia („T-90 do T+90”)
T-90 do T-60 (przed podpisaniem):
- due diligence recyklera (technologia, laboratoria, certyfikacja, moce, plan inwestycji),
- testy pilotażowe – min. 3 partie, walidacja jakości i przetwarzania u konwertera.
T-60 do T-30:
- finalizacja formuły cenowej i SLA,
- przygotowanie kokpitu danych, integracje EDI/API, uzgodnienie etykietowania partii.
T-30 do T-0:
- kontrakt + plan komunikacji wewnętrznej (zakupy, R&D, planowanie produkcji, finanse),
- bufor zapasu startowego.
T+0 do T+90:
- sprint stabilizacyjny: cotygodniowe operacyjne stand-upy, „lesson learned” po każdej partii, korekty parametrów, zamrożenie zmian opakowań po stronie producenta (żeby nie mieszać wpływu).
9) Klauzule, o które warto powalczyć (fragmenty do wklejenia)
Klauzula jakościowa:
Dostawy rPET muszą spełniać Specyfikację Jakości stanowiącą Załącznik A. W przypadku przekroczeń parametrów krytycznych (IV, OPA/AA, zanieczyszczenia widoczne) Odbiorca ma prawo: (i) zlecić reprocessing na koszt Dostawcy; (ii) przyjąć partię z automatycznym rabatem jakościowym wg Tabeli B; (iii) odmówić przyjęcia.
Klauzula indeksacyjna:
Cena kwartalna = C(V)×α + C(E)×β + M ± Q ± S, gdzie C(V) – indeks virgin PET, C(E) – indeks energii/transportu, M – marża operacyjna, Q – korekta jakościowa, S – korekta SLA. Zmiana ceny kwartalnej ograniczona „collarem” ±X%; nadwyżki kumulowane w „Konciele Buforowym” i rozliczane w Q4.
Klauzula dual-sourcing:
Odbiorca utrzymuje prawo do zabezpieczenia do 30% wolumenu z Alternatywnego Źródła w przypadku trwałego niespełnienia KPI lub ryzyka ciągłości. Dostawca podstawowy ma prawo pierwszeństwa wyrównania warunków.
Klauzula inwestycyjna (capex):
Strony uzgadniają Plan Inwestycyjny (Załącznik C). W przypadku inwestycji zwiększającej OSR lub redukującej QDI o ≥Y% w 12 miesięcy, Strony dzielą koszty/korzyści według klucza [np. 50/50] i aktualizują marżę M o ±ΔM.
10) Finanse: jak oceniać opłacalność (bez „czarów z Excelem”)
Na poziomie P&L producenta liczy się:
- Total Cost of Ownership (TCO) na kg rPET (cena + logistyka + koszty jakości + koszty przerw).
- Koszt ryzyka (wariancja cen vs. collar), koszt braku (utracona sprzedaż przy przerwach).
- Premie ESG: przewidywalność „recyklatowego” KPI często obniża koszt kapitału (wewnętrzna stopa dyskontowa dla projektów GOZ bywa niższa).
Prosty sanity-check:
- jeśli collar i bufor zbijają wahania ceny do jednocyfrowych %, a OSR/OTIF trzymają ≥ 95–98%, kontrakt zwykle broni marżę lepiej niż krótkoterminowe zakupy spot, nawet jeśli cena bazowa bywa o kilka procent wyższa.
11) Operacje i projektowanie opakowań: „nie psuj sobie surowca”
Kontrakt nie zadziała, jeśli opakowanie utrudnia akceptację i recykling:
- Mono-PET, unikanie ciemnych barwników;
- Etykiety „wash-off” lub sleeve z oknem;
- Kleje, które nie zostawiają filmu;
- Stała specyfikacja przez min. 6–12 mies. (żeby KPI jakości były porównywalne).
12) Komunikacja: co mówić i komu (wewnątrz i na zewnątrz)
- Wewnątrz: zakupy, planowanie, produkcja, R&D, finanse – jeden „one-pager” kontraktu (formuła ceny, KPI, eskalacje).
- Na zewnątrz (ostrożnie): mówimy o „stabilnych dostawach rPET w obiegu zamkniętym”, bez ujawniania formuły i marż; fokusem są efekty jakościowe i przewidywalność.
13) Najczęstsze błędy (i szybkie poprawki)
- Za mało danych o jakości → standard partii + audyt danych kwartalnie.
- Brak „collara” → kontrakt staje się „loterią energii”.
- Jedno źródło → przy pierwszym tąpnięciu stoisz. Utrzymuj minimum 70/30.
- Zmiany w projekcie butelki w trakcie stabilizacji → KPI lecą, a winę trudno przypisać.
14) Checklista przed podpisem (do odhaczenia)
- Piloty: ≥3 partie, parametry w specyfikacji.
- Potwierdzona zdolność recyklera (moc, capex plan, laboratoria).
- Formuła cenowa + collar + bufor rozpisane na przykładach.
- SLA i KPI z progami premii/kar.
- Plan dual-sourcing i zapas bezpieczeństwa.
- EDI/API i dashboard KPI gotowe.
- Komitet operacyjny/strategiczny obsadzony.
15) Pointa dla zarządu
Kontrakt „closed loop” na rPET to nie „zielony PR”, tylko hedge na ciągłość produkcji i marżę. Daje przewidywalność kosztów, stabilizuje jakość, pozwala rozliczać realne KPI GOZ i buduje przewagę na półce (dane zamiast deklaracji). Jeśli ma działać — musi być dobrze policzony, dobrze opisany i dobrze zarządzany. Wszystko inne to szum.